Voorbereidend rekenen voor kleuters: tellen in thema's

Tellen lijkt eenvoudig, maar een kleuter moet er verschillende dingen tegelijk voor kunnen. Eerst leert hij de telrij opzeggen: één, twee, drie. Dat heet akoestisch tellen, en het lukt vaak al lang voor het kind weet wat de woorden betekenen.

Daarna komt synchroon tellen: bij elk voorwerp precies één telwoord zeggen, terwijl je wijst of verschuift. Kleuters slaan vaak een voorwerp over of tellen er een dubbel. Wijzen helpt, en voorwerpen opzij leggen nog meer. Pas dan begrijpt het kind dat het laatste telwoord zegt hoeveel het er zijn. Dat heet resultatief tellen.

Een volgende stap is kleine aantallen in één oogopslag herkennen, zonder te tellen, zoals de ogen op een dobbelsteen. Werk eerst tot 5 en pas daarna tot 10. Laat een kleuter eerst tellen met echte voorwerpen voor je een werkblad geeft. De prenten op het blad zijn een stap verder van de concrete wereld.

Elke oefenvorm bestaat in alle thema's, zodat je dezelfde vaardigheid kunt herhalen met andere prenten. Dat houdt het fris voor de kleuter, terwijl jij gericht blijft oefenen op één doel.

De meeste oefenvormen hebben een versie tot 5 en een versie tot 10. Begin met tot 5, ook bij kleuters die al ver kunnen opzeggen. Opzeggen is iets anders dan begrijpen hoeveel er zijn. Erbij en eraf zijn de eerste stappen naar optellen en aftrekken. De kleuter telt alles samen, of streept weg en telt wat overblijft. Meer, minder en evenveel vraagt dat het kind zelf iets tekent: één meer, één minder of evenveel.

Rekenbegrippen en links en rechts gaan niet over aantallen maar over grootte en ruimte. Ook dat zijn begrippen die een kleuter nodig heeft om later rekentaal te begrijpen.

In de kleuterklas werk je vaak een paar weken rond een thema. De verhalen, liedjes, de hoeken en de woorden van de week draaien er allemaal om. Rekenen past daar het best in als het meedoet met dat thema.

Daarom bestaat elke rekenoefening in twaalf thema's. Werk je rond de herfst, dan tellen de kleuters herfstprenten. Is het thema ziek zijn, dan tellen ze wat je bij de dokter tegenkomt. Zo oefent een kind niet alleen tellen, maar hoort en gebruikt het ook de woorden van het thema.

Thema's helpen ook bij herhaling. Een kleuter die in oktober tellen tot 5 oefende met herfstprenten, kan in januari dezelfde oefening doen met winterprenten. Het voelt als iets nieuws, terwijl het dezelfde vaardigheid is. Voor een logopedist of ouder werkt dat net zo: je kiest het thema dat het kind aanspreekt, zoals voertuigen of de dierentuin.

• Seizoenen: herfst, winter, lente en zomer.
• Klas en thuis: school, schoonmaken, eten en drinken.
• Het lichaam en ziek zijn of naar de dokter.
• Voertuigen, de dierentuin en feesten.

Een kleuter leert rekenen met de handen. Begrip van aantallen groeit door voorwerpen te verschuiven, te verdelen en samen te leggen. Een werkblad is pas zinvol als dat begrip er al een beetje is.

Werk in drie stappen. Eerst doe je het met echte voorwerpen: vijf blokjes, er komen er twee bij, hoeveel zijn het er nu? Dan teken je het samen of leg je kaartjes. Pas daarna neem je het werkblad, waar de prenten de voorwerpen vervangen. Gaat het op het blad mis, keer dan even terug naar het materiaal.

Ook tijdens het werkblad mag materiaal op tafel blijven liggen. Een kleuter die bij Erbij tot 10 de voorwerpen met blokjes nalegt, doet niets verkeerd. Hij maakt de stap van concreet naar afbeelding zelf. Bij Rekenbegrippen knippen de kleuters de prenten echt uit en leggen ze in volgorde voor ze ze plakken.