Woordenschat oefenen met prenten, thema per thema

Een woord leren is meer dan het één keer horen. Een kind moet het woord vaak tegenkomen, in verschillende situaties, en het ook zelf gebruiken. Pas dan zit het vast. In het onderwijs gebruikt men daarvoor vaak een vaste opbouw in vier stappen, de viertakt.

Eerst maak je het kind nieuwsgierig en activeer je wat het al weet. Daarna leg je het nieuwe woord uit, liefst met een echt voorwerp, een prent of een gebaar. Dan oefen je het woord vaak en op verschillende manieren. Tot slot kijk je na of het kind het woord begrijpt en zelf gebruikt.

De werkbladen passen vooral in de derde stap: oefenen en herhalen. Ze werken het best als je de woorden eerst in de klas of de sessie hebt aangebracht. De knipkaartjes kun je ook in de tweede stap al gebruiken, om de woorden samen te benoemen.

• Voorbewerken: nieuwsgierig maken en voorkennis ophalen.
• Betekenis geven: het woord uitleggen met voorwerp, prent of gebaar.
• Inoefenen: het woord vaak en op verschillende manieren gebruiken.
• Controleren: nagaan of het kind het woord begrijpt en gebruikt.

De woordenschatoefeningen volgen het schooljaar. Je vindt thema's als terug naar school, herfst, Halloween, Sinterklaas, kerst, winter, Valentijn, lente, Pasen en zomer. Daarnaast zijn er thema's die altijd passen: eten en drinken, ziek zijn, voertuigen, het lichaam en schoonmaken.

Elk thema heeft dezelfde vijf oefenvormen. Zo leert een kind de vorm één keer kennen en kan het daarna bij elk thema zelfstandiger werken. Het verschil zit in wat je van het kind vraagt. Bij verbinden en omcirkelen koppelt het een gelezen woord aan een prent. Bij het juiste woord kiezen gaat het omgekeerd. Bij wat hoort er niet bij denkt het na over betekenis: welke prent past niet in de reeks?

De prentkaartjes om uit te knippen zijn geen werkblad maar spelmateriaal. Ze laten je toe om met dezelfde woorden te praten en te spelen, zonder pen.

Prentkaartjes zijn een eenvoudig middel om woorden vaak te laten terugkomen, telkens op een andere manier. Je print ze één keer en gebruikt ze in veel korte spelletjes. Voor een jong kind voelt dat als spelen, niet als oefenen.

Begin met benoemen: het kind trekt een kaartje en zegt wat het ziet. Daarna kun je zoeken: leg een paar kaartjes op tafel en vraag waar de sjaal is. Een stap verder is beschrijven: het kind vertelt iets over de prent zonder het woord te zeggen, en jij raadt. Zo oefent het ook zinnen maken.

Je kunt ook sorteren, bijvoorbeeld wat je aantrekt en wat je eet. Of print twee keer dezelfde kaartjes en speel memory. Laat de kaartjes in de klas liggen of geef ze mee naar huis. Hoe vaker het kind de woorden hoort en zegt, hoe beter ze blijven hangen.

• Benoemen: wat zie je?
• Zoeken: waar is de sjaal?
• Beschrijven en raden: zeg iets over de prent zonder het woord.
• Sorteren: wat hoort samen?
• Memory: twee keer printen en paren zoeken.

In het Nederlands hoort bij elk zelfstandig naamwoord een lidwoord: de of het. Er is geen eenvoudige regel die zegt welk lidwoord bij welk woord hoort. Kinderen die thuis Nederlands spreken, leren het vooral door het vaak te horen. Voor kinderen die thuis een andere taal spreken, is het een van de lastigste onderdelen van het Nederlands.

Daarom helpt het om een woord meteen samen met zijn lidwoord aan te leren: niet muts, maar de muts. Wie het woord zo opslaat, hoeft het lidwoord later niet apart te leren.

In De Oefenfabriek zet je daarvoor de optie Met lidwoord aan. Elk woord op het blad krijgt dan de of het ervoor. Bij de keuzeoefeningen stel je in hoeveel keuzes er per rij staan, van twee tot vier. Met Woorden even groot krijgen alle woorden op het blad dezelfde lettergrootte, wat rustiger oogt.