Spontaan spreken oefenen met dobbelbladen

Bij woorden en zinnen op een werkblad weet het kind welke klank eraan komt en kan het er zijn aandacht op richten. In een gesprek is dat anders. Het kind denkt na over wat het wil zeggen, zoekt woorden en let op de luisteraar. Er blijft dan minder aandacht over voor de uitspraak.

Daarom vallen kinderen in vrije spraak vaak terug op hun oude uitspraak, ook als de klank in woorden al vlot gaat. Logopedisten noemen het meenemen van een nieuwe klank naar gewone spraak vaak transfer of carry-over.

Spreekopdrachten helpen om die stap gecontroleerd te zetten. De opdracht geeft structuur, zodat het kind niet zelf een onderwerp moet zoeken, maar laat wel vrij wat het zegt. Zo oefent het kind de klank in echte zinnen, zonder dat het een volledig vrij gesprek is. Dezelfde opdrachten zijn ook bruikbaar om vertellen, argumenteren en woordenschat te oefenen.

De opdrachten zijn ingedeeld in zes gesprekssoorten, elk met een eigen manier van praten. Zo kies je wat past bij het kind en bij het doel van de sessie.

Bij kiezen en argumenteren moet het kind een standpunt innemen en uitleggen waarom. Verhalen en fantasie vragen creativiteit: een verhaal afmaken of iets nieuws bedenken. Bij kijken en voorspellen beschrijft het kind een situatie, bedenkt wat ervoor gebeurde of wat erna komt, of zoekt wat er niet klopt. Reageren en gesprek voeren oefent sociale situaties, zoals een telefoongesprek of zelf vragen stellen. Beschrijven en vertellen laat het kind iets omschrijven zonder het woord te noemen of een halve minuut praten over een onderwerp. Uitleggen en informeren vraagt een stappenplan, een wegbeschrijving of een nieuwsbericht.

De tabel hieronder toont welke opdrachten bij elke gesprekssoort horen.

Een dobbelblad bevat zes opdrachten, genummerd met de ogen van een dobbelsteen. Het kind gooit, zoekt het vakje met hetzelfde aantal ogen en praat over die opdracht. Omdat de dobbelsteen kiest, voelt het als een spel en niet als een toets.

Je kiest zelf hoeveel bladen je maakt, van één tot vijf. De opdrachten worden telkens opnieuw gekozen uit de lijst van die gesprekssoort. Je bepaalt ook welke ondersteuning op het blad staat. Een titel geeft het onderwerp in een paar woorden. Kernwoorden zetten bij elke opdracht enkele woorden die het kind mag gebruiken, handig voor kinderen die moeilijk op gang komen. Bij sommige gesprekssoorten, zoals Dilemma's, kan er ook een foto bij de opdracht.

Online werkt het met een digitale dobbelsteen. Daar verschijnen ook doorvragen, die bewust niet op het papieren blad staan. Je zet de oefening klaar in de sessie of als huiswerk met een link of QR-code.

Spreek met de logopedist af waar je op let. Bij spontaan spreken is het meestal niet de bedoeling om elke fout te verbeteren. Een kind dat steeds onderbroken wordt, gaat korter antwoorden of klapt dicht, en dan oefen je net minder.

Luister eerst naar wat het kind vertelt en reageer op de inhoud. Valt de doelklank weg, herhaal dan het woord zelf correct in je antwoord, zonder het kind te laten herhalen. Je kunt ook vooraf afspreken dat je een vast teken geeft, zoals een tik op tafel, bij één bepaalde klank.

Wissel de beurten af. Gooi zelf ook en beantwoord dezelfde soort opdracht, zodat het kind een voorbeeld hoort van hoe lang en hoe rijk een antwoord kan zijn. Hou het oefenmoment kort en eindig met een opdracht die vlot ging. Zo blijft spreken iets waar het kind zin in heeft.