S-klank oefenen met kinderen

Bij de s staat de tongpunt vlak achter de boventanden, tegen of net onder de tandkas. De tanden staan dicht bij elkaar en de lucht stroomt door een smal gootje over het midden van de tong naar buiten. De stembanden trillen niet. Daardoor klinkt de s scherp en sissend.

Bij kinderen die de s nog niet goed vormen, schuift de tong soms tussen de tanden. De s klinkt dan zoals de Engelse th, wat in de volksmond lispelen heet. Een andere vorm is een s waarbij de lucht langs de zijkant van de tong ontsnapt, wat slissend of nat klinkt. Jonge kinderen vervangen de s ook wel door een t en zeggen dan tok in plaats van sok.

Of een afwijkende s aandacht nodig heeft en welke aanpak past, beoordeelt een logopedist. De werkbladen helpen pas zodra het kind de juiste s los kan maken.

Kies woorden die het kind kent en die je makkelijk kunt tekenen. Begin met korte woorden waarin de s duidelijk hoorbaar is en waar weinig andere moeilijke klanken in zitten.

Vooraan in het woord hoort het kind de s meteen en kan het de klank even aanhouden voor de klinker begint. In het midden van het woord moet de s snel tussen twee klinkers passen. Achteraan valt de s gemakkelijk weg of wordt hij te kort uitgesproken.

Clusters met de s komen in het Nederlands veel voor: st, sp, sl, sn en sm vooraan, en st achteraan zoals in kast. Ze zijn vaak de laatste stap binnen de woordfase. Let bij elke positie op dat de tong achter de tanden blijft, ook als het tempo omhoog gaat. De tabel hieronder geeft per positie voorbeelden van woorden met de s.

Spreek eerst met de logopedist af welke positie aan de beurt is. Begint je kind net met de s in woorden, dan is een blad met alleen initiale woorden genoeg. Gaat dat vlot, dan schuif je op naar het midden, het einde en de clusters.

Oefen kort en vaak. Een paar minuten per dag werkt voor veel gezinnen beter dan één lange sessie per week. Zeg het woord rustig voor en laat het kind het daarna zelf zeggen. Een spiegel helpt om te zien of de tong achter de tanden blijft.

Hoort je kind zelf het verschil niet, zeg dan beide versies en laat het kiezen welke juist klinkt. Verbeter niet elke keer in een gewoon gesprek, want dat maakt praten zwaar. Bewaar de aandacht voor de oefenmomenten en vraag de logopedist hoe je best reageert als het buiten die momenten misgaat.

Voor de s zijn er 24 oefeningen. Je kiest eerst een positie: initiaal, mediaal, finaal, een mix van die drie, clusters vooraan, clusters achteraan, een mix van clusters of alle posities door elkaar. Daarna kies je verbinden, inkleuren of omcirkelen.

Met de lettergrepenfilter beperk je de woorden tot één lettergreep, twee lettergrepen of meer, of combineer je die. Korte woorden zoals sok en bus zijn een goede start; langere woorden vragen meer controle. Je kiest ook of het woord onder elke prent staat. Bij omcirkelen bepaal je hoeveel verschillende woorden op het blad komen, van twee tot zes.

Elk blad print je als PDF op A4. Wil je liever online oefenen, dan zet je de oefening klaar voor een leerling. Het kind trekt dan lijnen, kleurt letters in of tikt prenten aan op een tablet, en ouders krijgen een link of QR-code. Met een gratis account maak je al werkbladen; Pro geeft toegang tot alles.