R-klank oefenen met kinderen

Het Nederlands kent meer dan één r. Bij de tongpunt-r tikt of trilt de tongpunt tegen de tandkas achter de boventanden. Bij de huig-r trilt of wrijft de huig achteraan in de mond. In Vlaanderen hoor je beide vormen, en beide zijn correct Nederlands.

Kinderen die de r nog niet maken, vervangen hem vaak door een andere klank. Ze zeggen dan lood of jood in plaats van rood, of maken een w-achtige klank. In clusters laten ze de r soms helemaal weg en zeggen ze bood in plaats van brood.

Welke r een kind leert, spreek je af met de logopedist. Vaak sluit die aan bij de r die het kind thuis hoort, maar soms is de ene vorm voor een bepaald kind makkelijker aan te leren. Oefen thuis altijd dezelfde r als in de sessie, anders krijgt het kind tegenstrijdige voorbeelden.

Voor de r kies je liefst woorden waarin de r goed hoorbaar is. Vooraan in het woord lukt dat het best, omdat de r daar direct voor een klinker staat. In het midden staat de r tussen twee klinkers, wat een snelle beweging vraagt.

Achteraan in het woord klinkt de r in het Nederlands vaak zwakker. Veel sprekers maken er een zachte, bijna klinkerachtige klank van. Dat maakt het voor kinderen moeilijker om de r daar te horen en bewust te maken. Spreek met de logopedist af hoe de r achteraan moet klinken.

Clusters zijn er in twee soorten. Vooraan staat de r na een andere medeklinker, zoals in brood, trein, krokodil en draak. Achteraan staat de r voor een andere medeklinker, zoals in paard, kaart en berg. De tabel geeft per positie voorbeelden.

De r vraagt vaak meer tijd dan andere klanken, en dat is geen reden tot ongerustheid. Oefen thuis alleen de stap die de logopedist heeft vrijgegeven. Een kind dat de r in de sessie net los kan maken, is nog niet klaar voor zinnen.

Maak het oefenmoment kort en speels. Leg een werkblad klaar na het eten, zeg elk woord rustig voor en laat het kind het nazeggen. Lukt een woord goed, laat het dan nog twee of drie keer herhalen voor je verder gaat. Lukt het niet, ga dan terug naar een makkelijker woord.

Speel ook met luisteren: zeg een woord met en zonder r en laat het kind kiezen welke juist was. Zo leert het de klank beter herkennen. Verbeter de r niet voortdurend in gewone gesprekken. Vraag de logopedist hoe je best reageert als je kind buiten het oefenen de r vergeet.

Voor de r zijn er 24 oefeningen. Je kiest een positie: initiaal, mediaal, finaal, een mix van die drie, clusters vooraan, clusters achteraan, een clustermix of alle posities samen. Daarna kies je de werkvorm: verbinden, inkleuren of omcirkelen.

De lettergrepenfilter laat je kiezen tussen woorden van één lettergreep, twee lettergrepen of meer. Voor de r helpt het om met korte woorden zoals raam en roos te starten en pas later woorden zoals regenboog toe te laten. Je bepaalt ook of het woord onder elke prent staat. Bij omcirkelen kies je tussen twee en zes verschillende woorden per blad.

Je print het blad als PDF of zet het online klaar voor een leerling. Online duidt het kind bij verbinden per prent aan dat het woord gezegd is, kleurt het letters in met een penseel of omcirkelt het prenten in een raster. Een gratis account volstaat om te starten; Pro geeft toegang tot alle oefeningen.