Rijmen met kleuters: werkbladen met prenten

Rijmen begint met luisteren. Lang voor een kleuter zelf rijmt, hoort hij rijm in versjes, liedjes en prentenboeken. Hoe vaker hij dat hoort, hoe meer hij gaat letten op de klank van woorden.

Daarna komt rijm herkennen. Je zegt twee woorden en de kleuter zegt of ze rijmen: muis en huis wel, muis en boom niet. Een stap verder is kiezen: welk woord rijmt op muis, boom of huis? Ook het woord vinden dat niet rijmt in een rijtje, hoort bij deze fase.

Zelf een rijmwoord bedenken is de moeilijkste stap. Het kind moet het einde van een woord vasthouden en er een nieuw begin voor zoeken. Een onzinwoord is daarbij goed: wie op muis antwoordt met fuis, heeft rijmen begrepen.

Werk eerst met eenlettergrepige woorden. Bij tweelettergrepige woorden moet een kleuter meer onthouden. Die komen pas als rijmen met korte woorden vlot gaat.

• Rijm horen in versjes, liedjes en prentenboeken.
• Rijm herkennen: rijmen deze twee woorden?
• Rijm kiezen: welk woord rijmt, welk niet?
• Zelf een rijmwoord bedenken, ook een onzinwoord mag.

Elke rijmoefening bestaat met eenlettergrepige en met tweelettergrepige woorden. Zo kies je zelf hoe moeilijk het wordt, zonder een nieuwe oefenvorm te moeten uitleggen. De oefeningen werken met prenten, dus een kleuter hoeft niet te kunnen lezen.

De oefenvormen volgen de opbouw van rijmen. Bij Kleuren beslist de kleuter telkens of twee woorden rijmen, wat bij rijm herkennen past. Verbinden, Welke 2 rijmen? en Wat rijmt niet? vragen dat hij kiest uit meerdere prenten. Rijmwoord tekenen is de moeilijkste: het kind bedenkt zelf een woord dat rijmt en tekent het.

Zeg de woorden altijd hardop, ook als het kind de prent herkent. Een kleuter noemt een prent soms anders dan bedoeld, bijvoorbeeld konijn in plaats van haas. Dan klopt het rijm niet meer. Benoem de prenten daarom samen voor het kind begint.

Veel kleuters hebben tijd nodig voor rijmen. Ze letten vooral op wat een woord betekent, niet op hoe het klinkt. Muis en kat horen voor hen samen, want het zijn allebei dieren. Dat is een normale fase.

Helpen doe je door rijm hoorbaar te maken. Zeg de woorden traag en leg de klemtoon op het einde: m-uis, h-uis. Zing liedjes en laat de kleuter het laatste woord van een regel aanvullen. Oefen mondeling met twee keuzes voor je er drie of vier geeft. Kies eerst woorden die sterk op elkaar lijken.

Geef het ook tijd. Een kleuter die in september nog niet rijmt, kan dat in het voorjaar vaak wel. Blijft rijmen na veel oefenen toch moeilijk, of maak je je zorgen over de taalontwikkeling, bespreek dat dan met de klasjuf of de zorgcoördinator. Zij kunnen samen met jou bekijken of een logopedist even meekijkt.

Je kiest eerst de oefenvorm en daarna het aantal lettergrepen: eenlettergrepige woorden, zoals vis en mis, of tweelettergrepige woorden, die langer zijn om te onthouden. Begin bij een nieuwe oefenvorm altijd met eenlettergrepige woorden, ook als de kleuter rijmen al wat kent.

Je kunt ook kiezen of het woord onder de prent staat. Met het woord erbij weet een volwassene meteen welk woord bedoeld is, wat handig is voor ouders thuis. Zonder het woord werkt de kleuter volledig op het gehoor. Dat is de echte oefening, want rijmen gaat over klanken, niet over letters.

Bij elk werkblad hoort een oplossingsblad. Kleuren, Verbinden en Wat rijmt niet? kunnen ook online, in de sessie of als huiswerk. De kleuter tikt dan aan of trekt een lijn op het scherm, en de oefening wordt automatisch verbeterd. Welke 2 rijmen? en Rijmwoord tekenen blijven op papier.