Auditieve synthese: klanken samenvoegen tot een woord

Wie leert lezen, zet letters om in klanken en voegt die klanken samen tot een woord. Bij het woord maan ziet een kind m, aa en n, zegt het de drie klanken en hoort het dan maan. Dat laatste deel, de klanken samenvoegen, is auditieve synthese.

Auditieve synthese kun je oefenen zonder letters, alleen met het gehoor. Een kleuter hoeft dus nog geen letters te kennen. Hij luistert naar de klanken die jij zegt en zoekt welk woord je bedoelt. Zo oefent hij de stap van losse klanken naar een woord, nog voor de letters erbij komen.

Het omgekeerde, een woord in klanken opdelen, heet auditieve analyse. Dat heeft een kind vooral nodig bij het schrijven. Beide vaardigheden groeien samen en horen bij het fonologisch bewustzijn, net als rijmen. In het eerste leerjaar komen ze terug bij het leren lezen van mkm-woorden zoals vis, maan en boom.

Auditieve synthese bouw je op van weinig naar veel klanken. Twee klanken samenvoegen is makkelijker dan vijf, want het kind moet minder onthouden. Ook de plaats van de medeklinkers speelt mee.

De oefeningen gebruiken de letters V en C om de opbouw van een woord te tonen. V staat voor een klinker, zoals a, oo of ee. C staat voor een medeklinker, zoals b, s of t. Een woord als bal is dus CVC: medeklinker, klinker, medeklinker. Twee medeklinkers na elkaar, zoals sp in spin of nd in tand, zijn moeilijker om samen te voegen.

Voor je met klanken start, kan het helpen om mondeling woorddelen samen te voegen: zon en ne wordt zonne, voet en bal wordt voetbal. Grotere stukken zijn makkelijker te horen dan losse klanken. Begin daarna met CV en VC, ga naar CVC en bouw dan op naar vier en vijf klanken.

Hoe je de klanken uitspreekt, maakt veel verschil. Zeg de klank, niet de naam van de letter. Bij het woord maan zeg je mmm en niet em. Een klank als b of t zeg je kort, zonder er een stomme e achter te plakken: b en niet buh. Anders hoort het kind buh-a-l in plaats van bal.

Laat een korte pauze tussen de klanken. Is dat te moeilijk, maak de pauze dan kleiner of rek de klanken een beetje: mmm-aaa-nnn. Klanken die je kunt aanhouden, zoals m, s, f en l, zijn makkelijker samen te voegen dan klanken die meteen stoppen, zoals p, t en k.

Laat het kind het woord hardop zeggen voor het een prent kiest. Zo hoor je of het de klanken echt samenvoegt of gokt op basis van de eerste klank. Zegt het een ander woord, herhaal dan de klanken met kleinere pauzes.

• Zeg de klank, niet de lettername: mmm, niet em.
• Zeg korte klanken zonder extra e: b, niet buh.
• Maak de pauze kleiner of rek de klanken als het moeilijk gaat.
• Laat het kind het woord eerst hardop zeggen.

Je kiest eerst de structuur, van VC met twee klanken tot CVCCC met vijf klanken. Bij vier klanken kun je CCVC en CVCC ook door elkaar laten komen.

Op het werkblad staan bovenaan de woorden in losse klanken, zoals b-a-l. Die zijn bedoeld voor de volwassene: jij zegt de klanken, het kind luistert. Daaronder staat een raster met prenten. Het kind kleurt de prent van het woord dat het hoorde. Op het oplossingsblad zijn de juiste prenten aangeduid met het nummer van het woord, zodat je snel nakijkt.

Alle oefeningen kunnen ook online. Het kind hoort de klanken dan via een luisterknop en tikt de juiste prent aan. Dat werkt in de logopediesessie op een tablet, maar ook als huiswerk. De ouders krijgen een mail met link en QR-code en jij ziet de score achteraf. Voor een kind dat thuis zonder hulp oefent, is die luisterknop de sleutel: zo hoort het de klanken altijd op dezelfde manier.