Telwoorden oefenen: hoofdtelwoorden en rangtelwoorden

Een hoofdtelwoord geeft een aantal aan. Het antwoordt op de vraag hoeveel: ik heb drie broers, er zitten twintig kinderen in de klas. Een rangtelwoord geeft een plaats in een volgorde aan. Het antwoordt op de vraag de hoeveelste: ik werd derde, het is vandaag de twintigste.

Bijna elk hoofdtelwoord heeft een rangtelwoord als tegenhanger. De meeste rangtelwoorden maak je door -de of -ste achter het hoofdtelwoord te zetten. Een paar zijn onregelmatig: bij een hoort eerste en bij drie hoort derde.

Kinderen halen de twee soorten soms door elkaar als ze in dezelfde zin staan, bijvoorbeeld in 'de vijfde keer dat ik twee doelpunten maakte'. Een handige vraag is dan: telt het woord hoeveel er zijn, of zegt het welke in de rij? De tabel toont enkele paren naast elkaar.

Telwoorden in letters volgen enkele vaste afspraken. Getallen tot duizend schrijf je aan elkaar, hoe lang ze ook worden: tweehonderdvijftig, negenhonderdnegenennegentig. Na duizend komt een spatie: tweeduizend driehonderd.

Tussen de eenheden en de tientallen staat en: vierentwintig, zesenvijftig. Volgt en op een klinker e, dan krijgt die e een trema om duidelijk te maken waar een nieuwe klank begint: tweeëntwintig, drieëndertig.

Rangtelwoorden eindigen op -de of -ste. Op -ste eindigen eerste en achtste, en de rangtelwoorden die eindigen op twintig of een hoger tiental, op honderd of op duizend: twintigste, eenentwintigste, honderdste. De andere eindigen op -de, zoals tweede, vierde, elfde, negentiende en honderdtweede.

Tot slot het woordje een. Als lidwoord schrijf je het zonder accenten, zoals in een appel. Als hoofdtelwoord mag je accenten zetten wanneer het anders verwarrend is: ik heb één appel, niet twee. Op de werkblaadjes staan de telwoorden in letters, zodat een kind ze als woord leert herkennen.

Er zijn 16 oefeningen op telwoorden. Hoofdtelwoorden en rangtelwoorden hebben elk drie oefenvormen: één telwoord zoeken per zin, alle telwoorden zoeken in een zin en alle telwoorden zoeken in een kort verhaal. Elke vorm bestaat in een makkelijke en een moeilijke versie.

Daarnaast zijn er mixbladen met beide soorten door elkaar. Het kind omcirkelt de hoofdtelwoorden en onderlijnt de rangtelwoorden. Zo moet het bij elk telwoord nadenken welke soort het is, wat de mixbladen een goede afsluiter maakt nadat beide soorten apart geoefend zijn.

Telwoorden sluiten goed aan bij rekenen. Een kind dat tot honderd kan tellen, kent de woorden al; hier leert het ze als woordsoort zien. Bij elk werkblad hoort een oplossingsblad. Online tikt het kind de telwoorden aan en krijgt het meteen te zien wat juist was. Je zet de oefening klaar als huiswerk met een link of QR-code.