Woordsoorten oefenen

In de lagere school leert een kind de woordsoorten die het vaakst voorkomen. Volgens de minimumdoelen Nederlands kent een kind tegen het einde van het vierde leerjaar het zelfstandig naamwoord, het bijvoeglijk naamwoord, het lidwoord, het telwoord, het voorzetsel, het voegwoord en het werkwoord. Het voornaamwoord volgt later.

Elke woordsoort heeft een eigen taak. Sommige woorden noemen iets, andere zeggen wat er gebeurt, nog andere verbinden zinnen of geven een plaats aan. Een kind dat die taken begrijpt, kan ook bij onbekende woorden afleiden tot welke soort ze horen.

Een bijzondere groep zijn de stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden. Ze zeggen waarvan iets gemaakt is, zoals een houten tafel of een gouden ring. Ze krijgen in De Oefenfabriek een eigen reeks, omdat ze vaak op -en eindigen en daardoor met werkwoorden verward worden. De tabel geeft per woordsoort een voorbeeld.

Kinderen herkennen woordsoorten makkelijker met een vast proefje dan met een definitie.

Voor een zelfstandig naamwoord kun je de, het of een zetten, en meestal kun je er een meervoud van maken: de bal, de ballen. Ook begrippen die je niet kunt aanraken, zoals de vreugde, horen erbij.

Een werkwoord kun je vervoegen. Zet er ik of wij voor, of zet de zin in een andere tijd: ik loop, wij lopen, ik liep. Verandert het woord mee, dan is het een werkwoord.

Een bijvoeglijk naamwoord past tussen het lidwoord en het zelfstandig naamwoord: de grote bal. Je kunt het ook achter is zetten: de bal is groot. Soms krijgt het een -e erbij, zoals in de grote bal tegenover een groot huis.

Lidwoorden zijn het eenvoudigst: er zijn er maar drie, namelijk de, het en een. Laat een kind die eerst vinden; het woord erachter is dan vaak een zelfstandig naamwoord.

Voorzetsels en voegwoorden zijn allebei korte woordjes, en kinderen halen ze makkelijk door elkaar.

Een voorzetsel staat voor een woordgroep en geeft vaak aan waar, wanneer of hoe iets gebeurt. Voorbeelden zijn in, op, onder, naast, naar, met, na en tijdens. In de zin 'De bal ligt onder de tafel.' is onder het voorzetsel. Na een voorzetsel volgt geen nieuwe zin met een eigen werkwoord.

Een voegwoord verbindt woorden of zinnen. Voorbeelden zijn en, maar, of, want, omdat, als, dat en toen. In de zin 'Ik ga naar buiten, want de zon schijnt.' verbindt want twee zinnen die elk een eigen werkwoord hebben.

Een handig proefje: staat er na het woordje een stukje zin met een eigen werkwoord, dan is het meestal een voegwoord. Vergelijk 'Na de les spelen we.' met het voorzetsel na, en 'Nadat de les gedaan is, spelen we.' met het voegwoord nadat.

Er zijn 46 oefeningen, verdeeld over werkwoorden, lidwoorden, zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden, voorzetsels, voegwoorden en een mix van woordsoorten. Elke oefening bestaat in een makkelijke en een moeilijke versie.

De meeste woordsoorten hebben drie oefenvormen: één woord zoeken per zin, alle woorden van die soort zoeken in een zin en alle woorden zoeken in een kort verhaal. Bij werkwoorden is er ook een oefening waarin een woord al omcirkeld staat en het kind beslist of het echt een werkwoord is. Bij lidwoorden vult het kind zelf de, het of een in. Op de mixbladen omcirkelt het kind vier woordsoorten, elk in een eigen kleur.

Bij elk blad hoort een oplossingsblad. Online tikt het kind de woorden aan en ziet het meteen wat juist was; je zet de oefening klaar als huiswerk met een link of QR-code.

• Eén woord per zin omcirkelen
• Alle woorden van één soort in een zin omcirkelen
• Alle woorden van één soort in een verhaal omcirkelen
• Werkwoorden: ja of nee bij een omcirkeld woord
• Lidwoorden invullen: de, het of een
• Mix: vier woordsoorten in vier kleuren