Samenstellingen oefenen: werkblaadjes en online oefeningen

Samenstellingen verschillen in de soorten woorden waaruit ze bestaan. De eenvoudigste combineren twee zelfstandige naamwoorden, zoals voetbal of boomhut. Daarna komen samenstellingen met een bijvoeglijk naamwoord vooraan, zoals diepzee of hardhout, en met een werkwoordstam, zoals drinkwater of boormachine.

Een aparte groep zijn samenstellingen die zelf een werkwoord zijn, zoals ademhalen of lesgeven. Meerledige samenstellingen bestaan uit drie of meer delen, zoals voetbalschoen. Tot slot zijn er woorden met een koppelteken, bijvoorbeeld als twee klinkers botsen, zoals in zee-egel, of bij afkortingen, zoals cd-speler.

Die opbouw helpt kinderen om grip te krijgen op de structuur van langere woorden. Wie een woord kan splitsen in betekenisvolle delen, leest en spelt het ook makkelijker. Bovendien is inzicht in woordvorming een minimumdoel voor taalbeschouwing. Oefen elke soort eerst apart, en kies pas daarna een mix waarin alle soorten door elkaar staan.

De meest gemaakte fout is dat kinderen een samenstelling los schrijven, zoals voet bal of drink water. In het Engels gebeurt dat vaak, en kinderen zien het rond zich op reclameborden en etiketten. In het Nederlands schrijf je een samenstelling als één woord.

Een tweede struikelblok is de naad tussen de delen. Waar twee klinkers botsen en het woord anders verkeerd gelezen zou worden, komt een koppelteken, zoals in zee-egel of auto-ongeluk. Bij langere samenstellingen verliezen kinderen soms een letter op de grens, omdat ze de klank maar één keer horen, zoals in handdoek.

Leer kinderen bij een lang woord eerst de delen te zoeken. Wat zijn de woorden die je erin herkent? Schrijf dan elk deel zoals je het los zou schrijven, en plak ze aan elkaar. Die denkstap werkt ook bij het lezen van lange woorden en sluit aan bij de regelwoorden.

Je kiest eerst de soort samenstelling: zelfstandig naamwoord met zelfstandig naamwoord, met een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord, meerledig of met koppelteken. Wil je alles door elkaar, dan kies je de mix. Daarna kies je een van de zes oefenvormen.

Bij markeren duidt het kind de samenstelling aan in een zin. Bij splitsen deelt het een samenstelling op in twee delen. Bij bouwen maakt het van twee losse woorden of van een omschrijving één woord. Bij de juiste schrijfwijze kiest het tussen bijvoorbeeld voet bal, voetbal en voet-bal. Daarnaast schrijft het woorden aan elkaar of vult het de samenstelling in een zin in.

Je stelt het aantal vragen en het lettertype in, en elk werkblad krijgt een oplossingsblad. Alle oefeningen kan je ook online klaarzetten. Het kind oefent dan op een tablet of computer en de verbetering gebeurt automatisch.

• Markeer de samenstelling in de zin
• Splits de samenstelling in delen
• Bouw de samenstelling uit delen of een omschrijving
• Kies de juiste schrijfwijze
• Schrijf aan elkaar
• Vul de samenstelling in de zin in