Begrijpend lezen AVI M3 tot E4: eerste teksten met vragen

In het eerste leerjaar is technisch lezen nog volop in opbouw. Een kind dat elk woord moet verklanken, heeft weinig aandacht over voor de inhoud. Begrijpend lezen start daarom met heel korte teksten en met veel samen doen.

Lees de tekst eerst één keer samen, of laat het kind hem twee keer lezen. Bij de tweede keer gaat het lezen vlotter en komt er ruimte voor de betekenis. Stel daarna eerst mondeling een paar vragen: over wie gaat het? Waar is het? Wat gebeurt er eerst?

Kies een niveau dat het kind al vlot leest. Een kind dat net M3 haalt, oefent begrijpend lezen beter op M3 dan op E3. Voor kinderen die nog niet alle hoofdletters kennen, zet je de optie Alleen kleine letters aan. Werk liever elke dag met een korte tekst dan één keer per week met een lange. Zo wordt het een gewoonte en geen toets.

De lengte van een tekst bepaalt mee hoe zwaar hij aanvoelt. Een kind dat vlot zinnen leest, kan toch afhaken bij een tekst die over de hele bladzijde loopt. Daarom kies je bij elk werkblad tussen kort en lang.

De tabel toont hoeveel woorden een tekst ongeveer telt. Kort is goed om mee te starten, om een nieuwe tekstsoort te leren kennen of voor een kind dat snel moe wordt van lezen. Lang is een volgende stap: het kind moet dan meer informatie onthouden en terugzoeken in de tekst. Niet elke combinatie van niveau en tekstsoort heeft al een lange tekst. Bestaat die nog niet, dan kun je hem niet kiezen.

Tip: geef een lange tekst in twee keer. Lees de eerste helft, beantwoord de vragen die daarover gaan en lees dan verder. Zo leert het kind dat je in een tekst mag terugbladeren.

Bij jonge lezers begin je met vragen waarvan het antwoord letterlijk in de tekst staat. Het kind leert zo dat je in de tekst kunt terugzoeken, en dat een antwoord niet uit je hoofd hoeft te komen. Pas daarna komen vragen waarbij het kind zelf iets moet afleiden.

Op dit niveau gebruik je drie soorten vragen. Meerkeuzevragen zijn ideaal voor kinderen die nog traag schrijven: ze kiezen het juiste antwoord en tonen zo wat ze begrepen. Volgordevragen laten het kind zinnen of stappen in de juiste volgorde zetten, wat goed werkt bij verhalen en instructies. Open vragen vragen meer: het kind moet een antwoord formuleren en opschrijven.

Bij het eerste leerjaar kun je open vragen ook mondeling stellen. Zet ze dan uit op het werkblad en bespreek ze samen. Zo meet het werkblad wat het kind begrijpt, niet hoe snel het schrijft.

• Wie: over wie gaat de tekst?
• Waar en wanneer: waar speelt het zich af?
• Wat: wat gebeurt er, of wat moet je doen?
• Volgorde: wat gebeurt eerst, wat daarna?
• Waarom: waarom doet iemand iets? Dit is de moeilijkste stap.

Je kiest een niveau (M3, E3, M4 of E4) en een tekstsoort: verhalend, informatief of instructief. Daarna stel je de rest af op je leerling.

Bij M3 en E3 vind je de optie Alleen kleine letters. Tekst, vragen en antwoorden staan dan zonder hoofdletters, wat helpt zolang een kind de hoofdletters nog niet allemaal kent. Met Herkenbare layout krijgt een instructie de vorm van een stappenkaart en een verhaal die van een boekpagina. Bij Vraagtypes kies je welke vragen erbij horen. Bij Tekstlengte kies je kort of lang.

Elk werkblad komt met een oplossingsblad. Alle teksten op deze niveaus kunnen ook online: je zet ze klaar met een link of QR-code, in de klas, in de logopediesessie of als huiswerk. Meerkeuze en volgorde worden automatisch verbeterd. Open vragen lees je zelf na, met het modelantwoord ernaast.